ในสายตาคนทั่วไปอาจจะเห็นว่า พลาสติก กระดาษ โลหะ ขวด กล่อง ซึ่งใช้แล้ว เป็นเพียงขยะที่แสนจะไร้ค่า แต่สำหรับเด็กๆ  โรงเรียนธรรมโชติศึกษาลัยจะเห็นว่าขยะเหล่านี้ คือของมีค่าที่สามารถแลกเปลี่ยนเป็นเงินให้กับตัวเองและครอบครัวได้

เล่าถึงที่มาของธนาคารขยะ ชุมชนโรงเรียนธรรมโชติศึกษาลัย อ.เดิมบางนางบวช จ.สุพรรณบุรี ว่า เป็นการต่อยอดมาจากนโยบายการจัดการสิ่งแวดล้อมชุมชน และโครงการหน้าบ้านน่ามอง ของเทศบาลตำบลปริก โดยในที่ประชุมกรรมการชุมชนตลาดใต้-บ้านกลาง มีมติเลือกโครงการธนาคารขยะ เพื่อเสนอรับการสนับสนุนงบประมาณจากเทศบาล

 

“แม้โรงเรียนของเราจะมีปัญหาเรื่องขยะไม่มากนัก แต่เราก็ต้องการสร้างจิตสำนึกในการดูแลรักษาสภาพแวดล้อมในโรงเรียน และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการทิ้งเศษวัสดุ ทั้งในระบบครัวเรือน และในระดับชุมชน ให้ทุกคนรู้จักการแยกขยะ ซึ่งหากนักเรียนสามารถทำได้ จะทำให้ชุมชนของเรามีสภาพแวดล้อมที่ดี บ้านเรือนเป็นระเบียบสวยงาม แล้วคุณภาพชีวิตที่ดีจะตามมา”ครูอ๊ะกล่าวและเล่าถึงการดำเนินงานของธนาคารขยะดังนี้ว่า
ขยะรีไซเคิล คือขยะที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ โดยนำไปผ่านกระบวนการแปรรูปในระบบอุตสาหกรรม ซึ่งอยู่ปะปนกับขยะมูลฝอยที่เราสร้างขึ้น สามารถแบ่งประเภทได้เป็น กระดาษ แก้ว พลาสติก โลหะ และอโลหะ ซึ่งเราสามารถคัดแยกและนำกลับมาใช้ได้อีกครั้งหนึ่ง โดยขยะแต่ละประเภทสามารถแยกย่อยได้มากมาย
ธนาคารขยะรีไซเคิล คือ รูปแบบหนึ่งในการดำเนินงานเพื่อส่งเสริม การคัดแยกขยะมูลฝอย โดยเริ่มต้นที่เยาวชนและชุมชนเป็นหลัก และใช้โรงเรียนเป็นสถานที่ดำเนินการ เพื่อให้เยาวชนและชุมชน เกิดความเข้าใจในการคัดแยกขยะมูลฝอย

 

หลักการของธนาคารขยะรีไซเคิล คือให้นักเรียนสมัครเป็นสมาชิกของธนาคารขยะฯ และนำขยะมาฝากที่ธนาคาร โดยมีเจ้าหน้าที่ของธนาคาร ทำการคัดแยกและชั่งน้ำหนักขยะและคำนวณเป็นเงิน แล้วบันทึกลงสมุดคู่ฝาก โดยใช้ราคาที่ทางโรงเรียน ประสานกับร้านรับซื้อของเก่า เป็นเกณฑ์ในการกำหนดราคา รายได้ของกิจกรรมมาจากผลต่าง ของราคาที่คณะทำงานของโรงเรียนกำหนด กับราคาที่สามารถขายให้กับร้านรับซื้อของเก่า ซึ่งต้องมีการหักรายจ่ายอื่นๆ เช่น ค่าใช้จ่ายในการประชาสัมพันธ์ ติดต่อ ประสานงาน ซึ่งรายได้สามารถใช้เป็นทุนหมุนเวียน และจัดตั้งเป็นกองทุน เพื่อใช้เป็นทุนการศึกษา

วัตถุประสงค์
- เพื่อให้เยาวชนมีจิตสำนึกในการคัดแยกขยะ และรักษาสิ่งแวดล้อมภายในโรงเรียนและชุมชน
- เป็นการช่วยลดปริมาณขยะ และส่งเสริมความรู้ให้แก่เยาวชนในเรื่องการคัดแยกขยะ ที่ถูกต้องและเหมาะสม
- เพื่อนำผลพลอยได้จากการตั้งธนาคารขยะ มาตั้งกองทุนสนับสนุนการศึกษาของเยาวชน
- เพื่อเป็นการสร้างรูปแบบการจัดการขยะ โดยเยาวชนเข้ามามีส่วนร่วม ในการดำเนินงาน

 

อุปกรณ์
- เครื่องชั่ง
- สถานที่เก็บรวบรวมวัสดุรีไซเคิล
- สมุดคู่ฝากและเอกสารบัญชี

 

 

ขั้นตอนการดำเนินงานธนาคารขยะ
ขั้นตอนที่ 1
คณะทำงาน หน้าที่ของคณะทำงาน

•    ผู้จัดการธนาคาร
รับผิดชอบดำเนินงาน ในภาพรวมของธนาคาร
•    เจ้าหน้าที่จดบันทึก
รับ ผิดชอบการจดบันทึกรายละเอียด เกี่ยวกับสมาชิก ได้แก่ ชื่อ-นามสกุล เลขที่ ประเภท และปริมาณวัสดุรีไซเคิล เพื่อส่งต่อให้เจ้าหน้าที่
•    เจ้าหน้าที่คัดแยก
รับผิดชอบการคัดแยกขยะ และชั่งน้ำหนัก เพื่อจัดเก็บในสถานที่เก็บ
•    เจ้าหน้าที่คิดเงิน
รับผิดชอบการเทียบกับราคาที่กำหนด และคิดจำนวนเงินของสินค้า ที่สมาชิกนำมาฝาก พร้อมทั้งรับผิดชอบการฝาก - ถอนเงินของสมาชิก


ขั้นตอนที่ 2
คณะทำงานมีการประชุม
การสำรวจร้านรับซื้อของเก่าที่มีอยู่ในชุมชน ราคา ประเภทของขยะรีไซเคิลที่รับซื้อ
- การประสานงานร้านรับซื้อของเก่า ให้เข้าร่วมโครงการธนาคารขยะรีไซเคิล ราคาที่จูงใจ ซึ่งส่วนใหญ่คิดที่ 30 เปอร์เซนต์ของราคาที่ได้มาจากร้านรับซื้อของเก่า
- กำหนดระยะเวลาที่จะเข้ามารับซื้อ
- การวางแผนกำหนดวัน เวลา เปิด ธนาคารขยะ

 

ขั้นตอนที่ 3
การจัดเตรียมสถานที่เก็บรวมรวบ


- ยึดหลักง่ายๆ โดยสามารถเก็บรวบรวมขยะได้ ป้องกันฝน
- มีการคัดแยกขยะอย่างชัดเจน
- แบ่งเป็น 4 ช่อง สำหรับจัดเก็บ กระดาษ โลหะ อโลหะ และพลาสติก
- มีการติดป้ายราคาของขยะที่รับซื้อ
- กรณีไม่มีสถานที่จัดเก็บรวบรวม ก็สามารถใช้วิธีการซื้อตอนเช้า และให้ร้านของเก่ามารับซื้อตอนเย็นได้

 

ขั้นตอนที่ 4
การประชาสัมพันธ์
- การเผยแพร่ความรู้ ความเข้าใจเพื่อให้เกิดความร่วมมือกันในโรงเรียน สามารถทำได้โดย
- การประชาสัมพันธ์เสียงตามสาย ของโรงเรียน
- การประชาสัมพันธ์ ช่วงหลังเข้าแถวเคารพธงชาติ
- การจักบอร์ดนิทรรศการ
- การเดินบอกในแต่ละห้องเรียน
- การแทรกในกิจกรรมของแต่ละรายวิชา เช่น วิชาการสร้างเสริมประสบการณ์ชีวิต สิ่งแวดล้อมศึกษา เป็นต้น

ขั้นตอนที่ 5

การเปิดธนาคารขยะรีไซเคิล
รับสมัครสมาชิกของธนาคาร โดยให้ผู้ที่สนใจกรอกรายละเอียดใบสมัคร
- เจ้าหน้าที่ธนาคารให้เลขที่สมาชิก พร้อมสมุดคู่ฝาก โดยธนาคารจะเป็นผู้เก็บรวบรวมสมุดคู่ฝากไว้ สมาชิกสามารถขอดูได้ในวันที่ธนาคารเปิดทำการ
- เจ้าหน้าที่ธนาคารลงรายละเอียด สมาชิกในทะเบียนลูกค้า
- เมื่อสมาชิกนำขยะรีไซเคิลมาฝาก ที่ธนาคาร เจ้าหน้าที่จะทำการคัดแยกประเภทและช่างน้ำหนัก
- คิดเป็นจำนวนเงิน โดยเทียบกับใบราคาที่ได้มาจากร้านรับซื้อของเก่า ลงบันทึกในใบนำฝาก
- เจ้าหน้าที่บันทึกรายละเอียด เลขที่สมาชิก ประเภทขยะรีไซเคิล จำนวนเงิน ลงในเอกสารใบสรุปการนำฝาก
- บันทึกลงในสมุดคู่ฝาก เพื่อเก็บเป็นหลักฐานการฝากถอนของสมาชิก
- ถ้าสมาชิกต้องการถอนเงิน ให้เขียนรายละเอียด ใบถอนเงินแล้วให้กับเจ้าหน้าที่
- ภายหลังเปิดธนาคารเสร็จสิ้น เจ้าหน้าที่ต้องทำการรวบรวมรายรับ รายจ่าย และทะเบียนคุมเจ้าหนี้ของธนาคารในแต่ละวัน เพื่อความสะดวกในการตรวจสอบ การลงค่าใช้จ่าย การซื้อ ขายขยะรีไซเคิล ลงในสมุดเงินสด เพื่อสามารถตรวจสอบการขาดทุน กำไร
- ควรมีการสรุปการดำเนินงาน ในแต่ละเดือน และแจ้งแก่สมาชิกของธนาคาร โดยการจัดบอร์ดนิทรรศการ บริเวณที่ทำการ

ขั้นตอนที่ 6
การติดตามประเมินผล
- พิจารณาจากปริมาณขยะรีไซเคิลที่รวบรวมได้
- จำนวนสมาชิกที่เข้าร่วมกิจกรรม
- กำไรจากการซื้อขาย